ALEGORİ Nedir

-    - isim, edebiyat fransızca allégorie

"Bir görüntü, bir yaşantı veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için göz önünde canlandırıp dile getirme."

-          Belli bir kavram düşünce yada ahlak katogorisinin kişileştirme yoluyla canlandırmak, algoriyi simgeden ayırmak gerekir, çünkü simge kişisel de özeti verirken alagort genelde özeti verir; alagoride tüm ayrıntılar imgesel bütünlük içindedir.

-         İçindeki karakter ve olayların gerçek hayattan bir takım karakterleri ve olayları temsil ettiği hikaye, resim vs. türü.

Mecaz (değişmece), teşhis (benzetme) ve istiare (eğretileme) sanatları alegorinin temelini oluşturur.
Alegoride anlatılanlardan çıkarılan ilk ve açık anlamın dışında okuyucunun sezgi yoluyla yorumlayarak bulabileceği gizli anlamlar vardır. Alegorik anlatımların olduğu metinlerde genellikle kişiler ya kusurları ya da erdemleri temsil eder.

-          Bir şeyin, başka bir şey aracılığıyla betimlenmesi, anlatılması. Alegori genellikle eğitici amaçlı bir edebiyat türü olarak kullanılmaktadır ve gelişmiş bir mecaz anlayışı barındırır. Ortaçağ alegorilerinde genellikle hayvan karakterleri rol alırdı.

İnsan yaşamına ve davranışlarına yönelik anlatımlarda sembolik karakterler ve ifadeler kullanılması. Bir görüntü, bir yaşantı veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için göz önünde canlandırıp dile getirme.

Bir fikrin, davranışın eylemin, duygunun, bir kavramın ya da bir nesnenin simgelerle, sembollerle ifade edilmesi.  Os. İstiare-i Temsiliyye. Bu tarzdaki eserlere de “alegorik” denir.

Alegori, bir düşüncenin Canlı bir varlık olarak anlatılması. Soyut bir düşünceyi heykel ya da resim ile göstermek, örneğin adalet düşüncesinin gözü bağlı ve elinde terazi bulunan bir kadınla ( Themis ) anlatılması gibi.

Edebiyat, resim, sinema, Tiyatro gibi alanlarda soyut bir kavramın açıklık kazanması, daha iyi anlaşılması için başka bir varlık ya da nesneyle anlatılması, kişileştirilmesi, bir nesneye, varlığı olan bir şeye dönüştürülmesi. Yunancadaki “allos” ve “agoreuein” terimlerinden oluşmuştur.

Örneğin, güzel sanatlarda (resim, heykel vb.) adaleti, gözü bağlı ve bir elinde kılıç ötekinde terazi ile sembolize etmek; ölümü bir elinde tırpan bulunan iskelet olarak göstermek, bereket’i başak ile göstermek gibi.

Sözlü ve yazılı anlatımda alegorinin temelini istiare, teşhis (kişileştirme), mecaz sanatları oluşturur. Bir eserin bir kısmı alegorik olabileceği gibi tamamı da alegorik olabilir. 

Dante’nin “İlahi Komedya”sı bunun en ünlü örneğidir. 

Eski Türk edebiyatında ise Şeyhi’nin “Harname”si, 

Şeyh Galip’in “Hüsn ü Aşk”ı, örnek gösterilebilir. 
Yeni Türk edebiyatında Yahya Kemal’in “Sessiz Gemi”, 

Tevfik Fikret’in “Devenin Başı”, 

Ahmet Haşim’in “Merdiven” adlı şiirleri alegorinin kullanıldığı yapıtlar arasındadır.

Örnek:  

SESSİZ GEMİ

Artık demir almak günü gelmişse zamandan
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan
Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
Sallanmaz o kalkışta ne mendil, ne de bir kol.
Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli
Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli,
Bîçare gönüller. Ne giden son gemidir bu
Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu
Dünyada sevilmiş ve seven nâfile bekler
Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler.
Birçok gidenin her biri memnun ki yerinden
Birçok seneler geçti, dönen yok seferinden. (Y. Kemal Beyatlı)

Yukarıdaki şiirde Yahya Kemal, ölümden sonra sonsuz bir yolculuğa çıkan ruhu, gemiyle sembolize ederek; ölüm düşüncesini ard arda sıraladığı istiarelerle ifade etmiştir.

Ayrıca, Türk edebiyatında Yaşar Kemal’in Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca adlı yapıtında da filler sultanı ezenleri; kırmızı sakallı topal karınca da toplumda ezilen, ancak başkaldıran kişileri sembolize eder.

Kutadgu Bilig ( Yusuf Has Hacib ) Türk edebiyatındaki alegorik eserlerdendir.

 " Adalet ", " Saadet ", " Devlet " ve " Akıl " iyi bir devletin nasıl olması gerektiğini tartışır. 

Bu soyut kavramların insan niteliği ile verilmesi "alegori"dir. Daha çok fabl'larda görülür.

Dünya edebiyatında alegorik yapıtlar arasında; 

George Orwell’ın ünlü Hayvan Çiftliği, 

Jonathan Swift’in Güliver’in Gezileri  adlı eserleri sayılabilir.

METAFOR NEDİR?

 Metafor, eğreltileme anlamına gelmektedir. Genellikle benzetme olarak bilinir fakat benzetmeyle arasında fark vardır. Bir sorunu başka bir şekilde ifade etmek için kullanılır. Bir şeyi başka şey ile benzetmeye, kıyaslamaya, anlatmaya yarayan mecazlardır. Eğitimde de metafor'dan oldukça yararlanılır

Metafor örneği

"Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak!"
"Çatma, kurban olayım çehreni ey nazlı hilal"
Mehmet Akif ERSOY
Al sancak ve Hilal kelimeleriyle Türk Bayrağı anlatılmak istenmiştir yani burada bir Metafor vardır.

Eğitimde metafor ne anlama gelmektedir?

Metafor bilinmeyen şeylerin öğretilmesi için bir teknik, öğrenilen bilgilerin akılda tutulması ve hatırlanması konusunda geçerliliği kanıtlanmış bir araçtır. Metafor çok güçlü öğrenme ve öğretme aracıdır.

Eğitimde metafor'un yararları nelerdir?

1- Öğrenenlerin düşünme yetilerini ve yaratıcılıklarını geliştirir,
2- Anlaşılması zor olan soyut kavramların somut hale getirilmesinde oldukça kullanışlıdır,
3- Öğrencilerin eğitim ortamına aktif katılımını sağlar,
4- Bilimsel kavramların öğrenilmesini ve akılda uzun süre tutulmalarını kolaylaştırır,
5- Bilimsel düşünme ve problem çözme yeteneklerini geliştirir.

Eğitimde metafor örneği

"Veri Yolu" kavramı öğretilerken:
Veriyi bir araç,
Mersini başka bir bilgisayar parçası,
Mersinden Adanaya giden karayolu (Veriyolu) olarak öğretilebilmektedir.

Sözlükte metafor ne anlama gelmektedir?

İstiare, mecaz, eğreltileme

http://www.nedir.com/ dan alınmıştır.